أبو علي سينا ( مترجم : عبد الرحمن شرفكندى " هه ژار " )

60

قانون ( فارسى )

« فلافلى » و « پونه‌اى » استعمال كنى كه هر دو گرمى آورند و براى معدهء گرم مزاج مايهء زيانند . اگر تشخيص دادى كه مادهء سبب بيمارى معده فرستادهء كبد است ، نياز به استعمال داروهايى دارى كه شكم را نرم گردانند و خلط آبكى و خلط مرارى را پاكسازى كنند ، كه اين داروها عبارتند از : 1 - آب پنير مخلوط با هليله و گياه محموده . 2 - شايد رگ زدن خلطهاى آبكى و خلط مرارى را از معده منحرف سازد ، به شرطى كه داروى نيروبخش معده ، معده را تقويت بخشد و از رگ‌زنى به ناتوانى نرسد . 3 - بايد در وقت غذا خوردن چيزهاى نرمىبخش به شكم بخورد و بعد از آن چيزهاى گيرنده تناول نمايد كه اين بحث را در جايى ويژه به اين بحث بيان مىنماييم كه چرا داروى گيرنده به دنبال نرمش دهندهء شكم وارد معده شود . اگر دريافتى كه خلط مايهء بيمارى معده از طحال راهى معده شده است ، معالجهء معده در اين حالت همان گونه است كه در علاج اشتهاى سگانه بيان كرده‌ايم و آن را ياد گرفته‌اى . و اين را هم مىدانى كه ممكن است خلط تندمزاج و گزنده بر دهانهء معده ريزش كند و دهانهء معده را گاز بگيرد حالت غش كردن و تشنّج براى دارندهء معده رخ دهد . و امكان دارد از اثر ريزش ماده بر دهانهء معده نبض بيمار از كار افتد و دور نيست كه خلط ريزش كرده به معده خلط سودايى باشد . بر تو واجب حتمى است كه تا مىتوانى دهانهء معدهء بيمار را تقويت كنى و نيروبخشى كه بتواند راه بر خلط وارده به سوى معده ببندد و آن را در خود نپذيرد ، كه در اين‌باره ضمادهايى كه گيرنده و خوشبوى هستند چاره سازند . داروهايى كه سردمزاجند و براى زدودن حرارت و در تبها مفيد فايده‌اند از اين قرارند : 1 - خرماى قسب ، بىارزش‌ترين نوع خرما كه زرد و خشك است . 2 - ميوهء به . 3 - « سك » ، ( ماهى . نسخه ) . 4 - آب غوره . 5 - جوانه‌هاى نازك تمشك و گل تمشك . 6 - روغنهاى از قبيل روغن گل و امثال آن . داروهايى كه گرم‌مزاجند و براى زدودن و از بين بردن مزاج سرد معده مفيد فايده‌اند ، بر ضد داروهاى نامبرده و از اين قرارند : مرّ ، زعفران ، الوا ، مصطكى ، خاراگوش ، كندر ، سنبل . و از روغنها : روغن سنبل رومى ، روغن مصطكى مىباشد . بارها اتفاق افتد كه صورت نگرفتن پاكسازى و تخليه در معده سبب شده است كه مادهء مايهء